Wat is agressie en hoe kun je je ertegen wapenen?

We onderscheiden drie soorten agressie. Allereerst frustratieagressie. Die is niet gericht op de persoon, maar op een situatie die niet of nauwelijks te beïnvloeden is. Allerlei zaken kunnen daar de oorzaak van zijn: een openstaande brug, iemand die je afsnijdt op de snelweg of een vertraagde trein.

Frustratieagressie wordt gekenmerkt door emoties die snel oplopen. Boosheid, woede, maar ook paniek. Die emotie wordt in de meeste gevallen veroorzaakt door een gebeurtenis waar de agressor geen invloed op heeft. Voor mensen die passief te maken hebben met deze vorm van agressie, is frustratieagressie onplezierig en onverwacht. Maar voor de agressor is het uiten van zijn ongenoegen op deze manier volstrekt logisch: het is een manier om stoom af te blazen.

Variant twee is witteboordenagressie. Dat is de meer onderhuidse agressie, die vaak in werksituaties voorkomt. Voorbeelden van deze agressievorm zijn er legio. Denk aan een leidinggevende die aan het begin van een beoordeling laat vallen dat het een zwaar gesprek gaat worden. Of net iets te hard ‘ongeschikt’ zeggen, wanneer er een collega in de buurt komt.

Witteboordenagressie is een vrij ongrijpbare vorm van agressie, maar het kan mensen erg aan het wankelen brengen. En laat dat nu precies het doel van de agressor zijn: jou laten twijfelen aan je capaciteiten, op een cynische en soms ronduit arrogante manier. Het is een vorm van manipulatie. Daarmee is het een buitengewoon gemene en listige vorm, ook al is dit type agressie niet-fysiek.

Tot slot hebben we nog de grove instrumentele agressie. Die is een stuk tastbaarder en makkelijker te herkennen dan de witterboordenagressie. Deze vorm is op de persoon en grof. Verbale agressie (uitschelden bijvoorbeeld), pesten, discriminatie, maar ook seksuele intimidatie vallen onder deze categorie. Het is een strafbare vorm van agressie. Het kan ook non-verbaal zijn: de vinger langs de hals halen op het moment dat iemand kijkt.

Grove instrumentele agressie is succesvol. Waarom? Omdat de agressor zijn doel ermee bereikt. De ontvangers of omstanders worden bang, blokkeren of kruipen in hun schulp. Daarmee krijgt de agressor zijn zin en dat is een groot probleem: het werkt agressie in de hand.

Volgens de Arbowet is de werkgever verplicht om een veilige werkomgeving te garanderen. Dat gaat dus een stuk verder dan zorgen voor een brandblusser of nooduitgang. Het sociale aspect is veel belangrijker. Daar besteden we ruimhartig aandacht aan in de trainingen, bijvoorbeeld in een weerbaarheidstraining. We leren deelnemers die een agressietraining volgen hoe ze ongewenst gedrag en agressie kunnen herkennen en hoe ze hiermee om kunnen gaan. Daardoor voelen ze zich veiliger en gaan ze beter presteren.