Nationaal actieplan seksueel ongewenst gedrag in aantocht

dinsdag 2 augustus 2022

In 2020 zijn ongeveer 1,6 miljoen Nederlanders slachtoffer geworden van seksueel geweld. Deze cijfers van het CBS liegen er niet om. Reden voor de overheid om met een actieplan te komen: het is tijd voor cultuurverandering. In privésituaties, maar zeker ook op de werkvloer. Want ook daar krijgt 1 op de 5 vrouwelijke medewerkers van 15 tot 25 jaar te maken met ongewenste seksuele aandacht. Daarover schreven we eerder dit artikel. Maar ook mannen en transgenders zijn te vaak slachtoffer. Tijd voor actie dus. Wat staat er in het nationaal actieplan van het kabinet dat in het najaar van 2022 wordt gelanceerd en wat betekent dit voor jou als werkgever?

Cultuurverandering noodzakelijk

De afgelopen jaren zijn er regelmatig incidenten in het nieuws geweest die hebben laten zien dat grensoverschrijdend gedrag, offline én online, breed in de samenleving terugkomt. De impact op slachtoffers kan enorm groot zijn. Zowel fysiek als mentaal. Als slachtoffers niet de juiste hulp en steun ontvangen of zelfs de schuld krijgen, kan dit geweld ziekmakend zijn. Een cultuurverandering is onvermijdelijk, vinden Ministers Dijkgraaf (OCW) en Van Gennip (SZW). Daarom willen zij voortvarend maatregelen nemen. Hoe? Door wet- en regelgeving te verstevigen, gerichte acties op te zetten en het maatschappelijk gesprek aan te gaan. Oók in de directiekamer en op de werkvloer. Een effectieve en gezamenlijke aanpak dus, waarbij het kabinet samenwerkt met maatschappelijke organisaties, sociale partners, wetenschappers en ervaringsdeskundigen.

Onze trainingen:

IAO-verdrag: geweld op de werkvloer

Deze problematiek is niet alleen in Nederland te zien, er zijn niet voor niets verschillende internationale verdragen tegen grensoverschrijdend gedrag. Zo ook het Internationale Arbeidsorganisatie (IAO)-verdrag 190 dat in Europa is aangenomen en zich richt op het uitbannen van geweld en intimidatie op de werkvloer. Het kabinet is van plan dit verdrag in Nederland te bekrachtigen en neemt dit mee in het nationaal actieplan. Het gaat dan om maatregelen op het gebied van preventie en bescherming, handhaving en genoegdoening, en advies en scholing.

Het nationaal actieplan

Het overkoepelende doel van het nationaal actieplan van de overheid is duidelijk: voorkomen van seksueel grensoverschrijdend gedrag en geweld. De cultuurverandering moet zorgen voor een samenleving waarin iedereen zich veilig voelt. Het kabinet heeft deze ambitie vertaalt naar zes doelen. De twee belangrijkste doelen voor bedrijven en organisaties lichten we als eerst wat uitgebreider toe.

Scherpe formele normen stellen in wet- en regelgeving. Het nationaal actieplan besteedt aandacht aan maatschappelijke normen, maar ook aan formele en wettelijke normen om duidelijk te maken wat wel en niet toelaatbaar is én hoe ermee om te gaan. Wat dat betekent voor werkgevers? Denk aan de wettelijke verplichting van een vertrouwenspersoon, een wettelijk verplichte gedragscode en een wettelijk verplichte klachtenprocedure en –commissie.
Organisaties, gemeenten en clubs ondersteunen om processen op orde te brengen. Het kabinet wil dat over drie jaar iedere organisatie en ieder bedrijf weet wat er verwacht wordt om seksueel grensoverschrijdend gedrag en seksueel geweld tegen te gaan. Maar ook hoe te handelen als het toch gebeurt. Voor organisaties is het belangrijk dat processen op orde zijn, want alleen dan kunnen zij succesvol inzetten op preventie, melding en het duurzaam oplossen van de problematiek. Een paar acties uit het plan die daaraan bijdragen zijn:

Grensoverschrijdend gedrag niet alleen generiek aanpakken, maar ook per sector.
Zorgen dat werkgevers hun arbeidsomstandighedenbeleid op orde hebben. De verplichte Risico Inventarisatie & Evaluatie (RI&E) is het startpunt van een veilige werkomgeving. Key (en verplicht!) hierin is een preventiemedewerker die de risico’s in kaart brengt, een RI&E opstelt en deze bewaakt. De overheid zet hierop in via het meerjarenprogramma RI&E. Dit doen zij onder andere door de psychosociale arbeidsbelasting (PSA)-categorie in de online tool ‘Route naar RI&E’ te verbeteren. Heb jij nog geen preventiemedewerker benoemd? Dan is deze cursus ideaal.
Onderzoeken of de VOG-screening voor professionals in het onderwijs aangescherpt moet worden.

Tot maatschappelijke normen komen en een gedeeld beeld krijgen over hoe we met elkaar willen omgaan in de samenleving en wat daarvoor nodig is. Hierbij is extra aandacht voor genderstereotypering en machtsongelijkheid. Het kabinet wil de samenleving helpen met kennis over gezonde relaties, grenzen, wensen en seksuele weerbaarheid.
Omstanders activeren door hen duidelijk te maken wat wel en niet kan en hoe zij kunnen reageren. Vaak grijpt maar een kwart van de omstanders in bij situaties die over de schreef gaan; die groep moet groter worden.
De toegankelijkheid en vindbaarheid van meldpunten en hulpdiensten voor slachtoffers én plegers verbeteren.
Verbeteren van adequate en effectieve hulp waardoor verdere schade zoveel mogelijk voorkomen wordt.

Wat kun je doen als werkgever?

Het kabinet wil in het najaar van 2022 het nationaal actieplan lanceren tijdens een persconferentie. Dit heeft ook gevolgen voor jou als werkgever. We hebben al een paar actiepunten gedestilleerd waarmee je aan de slag kunt:

Het maatschappelijk gesprek mee aangaan op de werkvloer en in de directiekamer.
Zijn de grenzen duidelijk? Zorg dan dat de gehele organisatie hiervan op de hoogte is en handhaaf hierop.
Het up-to-date houden van je RI&E: laat je preventiemedewerker deze regelmatig onder de loep nemen.
Vertrouwenspersonen én het belang van nazorg meer bekendheid geven binnen de organisatie.
Medewerkers wapenen met veiligheidstrainingen, bijvoorbeeld over ongewenst gedrag.

Meer weten? We hebben hierover een uitgebreid artikel geschreven: Wat doe jij tegen ongewenst gedrag in jouw organisatie?

Jouw bedrijfsnoodorganisatie op orde

Hoe is het gesteld met de veiligheid in jouw organisatie? Zijn de risico’s in beeld, hoe gaan mensen met elkaar om en voelen zij zich veilig op jouw werkvloer? Maak de balans op. Op onze pagina ‘even de balans opmaken’ vind je een gratis veiligheidscheck en meer informatie om je bedrijfsnoodorganisatie up-to-date te houden en naar een hoger niveau te tillen. Advies nodig of wil je gewoon eens sparren? Onze ervaren specialisten staan voor je klaar.

Lees meer

Wordt een gedragscode inclusief voorlichting aan medewerkers verplicht?
Ontdek wat je als organisatie moet regelen als de wetswijziging voor de arbeidsomstandighedenwet (artikel 5a) op 1 juli 2026 aangenomen wordt.
Agressie in het onderwijs neemt toe en is structureel
Ouders en leerlingen die de grens over gaan: het is een structureel probleem in het onderwijs. De hoeveelheid agressie op school neemt de afgelopen vijf jaar toe. Dat blijkt uit onderzoek naar sociale veiligheid in het onderwijs door CNV en EenVandaag onder 451 medewerkers. Ook berichten in de media liegen er niet om. Zo verschijnen er de afgelopen jaren regelmatig berichten over grensoverschrijdend gedrag op scholen in het nieuws: op middelbare scholen waren er meer schorsingen van leerlingen na geweld tegen docenten en uit onderzoek bleek dat veel basisscholen de afgelopen vijf jaar te maken kregen met ongewenst gedrag van ouders. Een serieus probleem dus, terwijl school juist een veilige plek zou moeten zijn.
Sociale veiligheid op de werkvloer: wat ons onderzoek van 2025 laat zien
Een veilige werkvloer is niet alleen een wettelijke verplichting onder de Arbowet, maar ook cruciaal voor het welzijn en de motivatie van medewerkers. Sociale veiligheid betekent dat iedereen zich gerespecteerd en beschermd voelt, vrij van intimidatie, discriminatie, pesten of andere vormen van ongewenst gedrag. Wanneer die veiligheid ontbreekt, kunnen de gevolgen groot zijn: stress, minder werkplezier en zelfs lichamelijke klachten.
Campagne Denk vooruit! Dit zijn de learnings van EO-programma Black-out
In Nederland zijn we gewend dat stroom, water en internet altijd beschikbaar zijn, maar tijdens een noodsituatie kan dit plotseling wegvallen en kan het even duren voordat hulpdiensten ter plaatse zijn. Daarom is het belangrijk dat iedereen, van overheid tot bewoners, weet hoe je je kunt voorbereiden op onverwachte uitval. Op 17 november vond de landelijke actiedag Nederland valt uit! plaats, onderdeel van de nieuwe campagne Denk vooruit, waarbij Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV), de Rijksoverheid en andere organisaties aandacht vragen voor het belang van voorbereid zijn.
Nieuw bij elke training: het Veiligheidstrainingen.nl notitieboek
Welke training je bij Veiligheidstrainingen.nl ook volgt, ons doel is natuurlijk om jou waardevolle kennis en vaardigheden aan te leren waar je in de praktijk ook écht wat mee kan. Of het nu gaat om het omgaan met ongewenst gedrag, het ontmoedigen van een winkeldief of ingrijpen tijdens een bedrijfscrisis. Om jouw leerproces nog meer te ondersteunen, hebben we nu iets nieuws! Vanaf november ontvang je bij elke cursus een Veiligheidstrainingen.nl notitieboek. En dat is niet een standaard notitieboek met lijntjes.
Nieuwe en vernieuwde trainingen: Leer omgaan met én voorkom ongewenst gedrag.
Het is september en dat betekent dat wij nieuwe en vernieuwde cursussen lanceren. Ons trainingsaanbod voor preventie en het omgaan met ongewenst gedrag breiden we uit met twee gloednieuwe trainingen. Zo sluiten we nog beter aan op de behoeften van onze cursisten. Daarnaast heeft onze instructeursopleiding Omgaan met Agressie en Ongewenst gedrag een flinke update gekregen. In dit nieuwsbericht lees je in een notendop wat er nieuw is en is veranderd.
Grijs gebied op de werkvloer: Dit vindt Nederland écht ongepast
Hoe ver mag je gaan op de werkvloer? Wanneer is een grap nog grappig en wanneer wordt het ongemakkelijk? We vroegen ruim 1.500 Nederlanders hoe zij vijftien werksituaties beoordelen en de resultaten laten zien dat grenzen lang niet zo duidelijk zijn als we denken.

Voor de één is een knuffel een warm gebaar, voor de ander voelt het ongemakkelijk. Hetzelfde geldt voor koosnaampjes, opmerkingen over uiterlijk of informeel afspreken buiten werktijd. En juist in die verschillen schuilt het spanningsveld: wat jij als onschuldig ervaart, kan voor een ander grensoverschrijdend gedrag zijn.
Veiligheidstrainingen.nl wint HR Changemaker Award 2025 in de categorie ‘Leren & Ontwikkelen'
Tijdens het jaarlijkse HR in Motion-event in de Jaarbeurs Utrecht heeft Veiligheidstrainingen.nl de HR Changemaker Award 2025 gewonnen in de categorie Leren & Ontwikkelen.
NEA 2024: ongewenst gedrag op het werk blijft hardnekkig probleem
“Als jij me nú niet helpt, weet ik je te vinden.” Zomaar een uitspraak waar een medewerker in de zorg, de overheid of het onderwijs mee geconfronteerd kan worden. Ongewenst gedrag, van intimidatie tot pesten en agressie, komt nog altijd veel voor op de Nederlandse werkvloer. Dat blijkt opnieuw uit de Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden (NEA) 2024 van TNO en CBS, die zij uitvoerden in samenwerking met het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en publiceerden in mei 2025. De enquête werd ingevuld door bijna 65.000 werknemers. De cijfers? Die zijn alarmerend constant. Én hoog. Tijd voor actie.